مقدمه و هدف:این طرح درس با هدف آموزش عینی و ملموس مفاهیم اقتصادی بنیادین (ارزشگذاری، انتخاب مبتنی بر اطلاعات) و همچنین درک مفهوم شانس و عدالت از طریق یک فعالیت عملی طراحی شده است. در این فعالیت، دانشآموزان با موقعیتهایی روبرو میشوند که نیازمند تصمیمگیری و انتخاب درست است.
بخش اول: آمادهسازی ابزارهای آموزشی (جعبههای شانسی)
مربی از قبل، مجموعهای از جعبهها با ویژگیهای متفاوت را آماده میکند. این جعبهها از نظر اندازه، وزن، تزئینات و محتویات متغیر هستند.
تنوع ظاهری: جعبهها ممکن است بزرگ اما توخالی باشند، یا کوچک اما سنگین (حاوی سنگ یا شکلات)، یا دارای تزئینات چشمگیر (مانند پاپیون و پولک) باشند.
تنوع محتوایی: برخی از جعبهها حاوی آیتمهای مطلوب (مانند شکلات خوشطعم) و برخی دیگر حاوی آیتمهای نامطلوب (مانند شکلات تلخ، ترش یا تند) یا صرفاً حاوی اشیایی هستند که با تکان دادن جعبه، مشخص شود که جعبه نیست.
در کنار این جعبهها، بستههای کوچکتری از اقلام مطلوب (مانند شکلات خوشمزه، مداد نوکتیز و…) که ارزش مشخصی دارند، قرار داده میشود. برای هر واحد ارزش (مثلاً یک واحد)، تعدادی از این اقلام کوچک در نظر گرفته میشود. یعنی ما به هر نفر به اندازه بک واحد اعتبار پولی میدیم ، تا بچه ها بتونن با اون یه واحد ، یکی از این جعبه هارو داشته باشند.
بخش دوم: فرآیند انتخاب و تخصیص منابع
در کلاس، به هر دانشآموز مقدار محدودی «پول» (مثلاً یک واحد) تخصیص داده میشود. در نتیجه آنها این امکان دارند که با استفاده از این منبع محدود، یکی از موارد زیر را انتخاب کنند:
1. یک بسته کوچک با ارزش مشخص که در واقع محتوای درون جعبه مشخص است. (مانند شکلات یا مداد).
2. یکی از جعبههای بزرگ و ناشناخته که ممکن است ارزش متفاوتی داشته باشد.
بخش سوم: تحلیل پیش از مشاهده (تعیین ریسک)
قبل از بازی کردن جعبهها، از دانشآموزانی که جعبه را انتخاب کردهاند، می خواهیم تا در مورد محتوای احتمالی آن حدس بزنند و استدلال خود را در مورد اینکه چرا جعبه را بر “کالای مشخص” (مانند شکلات) ترجیح دادهاند، بیان کنند (مثلاً جذابیت بصری یا اندازه بزرگ). این مرحله فرصتی برای بحث در مورد ارزش درکشده در برابر ارزش واقعی است.
بخش چهارم: نتایج و نتیجهگیری اقتصادی
دانشآموزانی که کالای مشخص (شکلات، مداد) را انتخاب کردهاند، کالای خود را دریافت کرده و مصرف میکنند.
دانشآموزانی که جعبهها را انتخاب کردهاند، بر اساس محتوای واقعی جعبه، متحمل سود یا زیان میشوند (دریافت محتوای نامطلوب یا پوچ بودن جعبه).
از این طریق، مفهوم اصلی “نباید برای چیزهای نامعلوم (موارد شانسی) هزینه کرد” به صورت عینی آموزش داده میشود و بر اهمیت انتخاب مبتنی بر اطلاعات کامل تأکید میگردد.
بخش پنجم: گذار به مفهوم عدالت و شانس (بازی گل یا پوچ)
در مرحله بعدی، فعالیت به سمت بررسی مفهوم عدالت و شانس سوق داده میشود. با انجام یک بازی ساده (مانند گل یا پوچ)، عدالت توزیع نتایج در این بازیها مورد بحث قرار میگیرد.
بحث در مورد عدالت: آیا نتایج این بازیها عادلانه بود؟
احساسات: در مورد احساسات دانشآموزان هنگام برنده یا بازنده شدن در بازیهای شانسی بحث میشود تا مفهوم شانس از منظر روانشناختی نیز برای آنها جا بیفتد.
جمعبندی و راهکارهای تکمیلی:این رویکرد را میتوان با استفاده از ابزارهای دیگر (مانند کارتهای انتخاب تصادفی که هر کارت پیامی متفاوت دارد) گسترش داد. در نهایت، نکته محوری این است که موفقیت و دستیابی به اهداف نیازمند تلاش آگاهانه است و نباید صرفاً بر شانس تکیه کرد. در این فرآیند، همدلی مربی و توانایی او در بررسی موضوع از ابعاد مختلف (با توجه به تسلط محتوایی) نقشی حیاتی در نهادینه شدن مفاهیم دارد.
